12.17.2021 | "Omicron วัคซีนยังได้ผลหรือไม่ คนเคยเป็นโควิดแล้วเสี่ยงแค่ไหน"
🤷♂️ เชิื้อโควิดสายพันธุ์ Omicron มีการกลายพันธุ์หลายตำแหน่ง โดยเฉพาะส่วนของโปรตีนหนาม ซึ่งวัคซีนและ antibody ที่เรามี พยายามจัดการตรงตำแหน่งนี้ทำให้ไวรัสทำงานไม่ได้ ทำให้หลายคนมีความกังวลว่าภูมิต้านทานที่เรามีจะจัดการกับเชื้อกลายพันธุ์ได้หรือไม่
อย่างที่คุณหมอเคยพูดในหลายคลิปว่าร่างกายเรามีภูมิต้านทานหลายระบบในการจัดการ โดยแบ่งเป็นหลักๆคือ
ระบบ antibody หรือ B cell คนที่หายจากโควิด หรือได้รับวัคซีนมาแล้ว จะมีการสร้างภูมิต้านทานที่เป็น antibody ที่เป็นโปรตีนลอยไปลอยมาในกระแสเลือด หรือ ตามน้ำเหลือง จะไปจับกับตัวโควิด ทำให้ตัวไวรัสทำงานไม่ได้ เราเรียกว่า neutralizing antibody ซึ่งเราต้องการให้ร่างกายเรามีเยอะๆ ส่วนไวรัสที่จับกับไวรัสไม่ได้ หรือไวรัสยังคงไม่เกิดปัญหา ยังคงทำหน้าที่ต่อไปได้ จะไม่เรียกว่า neutralizing antibody
การที่เราไปตรวจภูมิ ไม่สามารถบอกเราได้หมดทุกอย่าง อาจทำให้สบายใจเพราะตัวเลขสูง หรือหดหู่ถ้าตัวเลขเราต่ำ ซึ่งปัจจุบันยังไม่มีใครบอกได้ว่าตัวเลขแค่ไหนถึงจะดี และไม่ได้เอามาเป็นตัวชี้วัดว่าเราควรจะฉีดเข็มกระตุ้นหรือยัง จะดูระยะเวลาที่เราควรต้องฉีดกระตุ้นมากกว่า และจะเน้นที่ T cell มากกว่า และที่สำคัญคนที่ไปตรวจแล้วบอกว่ามี neutralizing antibody 99% หมายถึง ภูมิต้านทานในเลือดไปทำปฏิกิริยาในเลือดชนิดที่เขานำมาทดสอบ พบว่าสามารถยับยั้งไวรัสชนิดนั้นได้ 99% แต่เขาไม่ได้เอาสายพันธุ์ omicron มาทดสอบแน่ๆดังนั้นเราต้องรู้ต่อไปว่า สามารถยับยั้งไวรัสสายพันธุ์ไหน ดังนั้นการตรวจอาจไม่ได้บอกว่าภูมิจะสูงหรือต่ำจะดีหรือไม่ดีอย่างไร
การใช้ antibody cocktail หรือ monoclonal antibody ปัจจุบันยังไม่ข้อมูลชัดเจนว่าจะจัดการกับ omicron ได้หรือไม่ แต่มีข้อมูลจากหลายแหล่งที่รวบรวมโดย website ของ CDC อเมริกา ได้รวบรวมไว้ในลิงค์ใต้คลิป ตัว monoclonal antibody ที่ทางอเมริกาใช้อยู่จะเป็น ของ Regeneron ซึ่งประกอบไปด้วย casirivimab และ imdevimab ซึ่ง 2 ตัวนี้ยังมีตำแหน่งสามารถจับกับเชื้อโควิด สายพันธุ์ omicron ได้อยู่ อาจจะไม่เต็มที่แต่ก็ยังได้ผลอยู่ เราอาจพอจะตีความได้ว่า ภูมิเรายังได้ผลอยู่แต่ภูมิที่มีอาจไม่เต็ม 100% เหมือนสมัยก่อน
ระบบ T cell มีหลักๆ 2 ชนิดที่เกี่ยวข้อง (จริงๆมีมากกว่านี้) คือ Helper T cell หรือ CD4 T cell และ CD8 T cell หรือ Cytotoxic T cel จะจัดการกับเซลส์ที่ติดไวรัสด้วยวิธีที่แตกต่างจาก antibody มาก
คนเรามีความแตกต่างแต่ละคน จะมีสิ่งหนึ่งเรียกว่า Human leukocyte antigen ( HLA ) หรือ Major histocompatibility complex (MHC) เป็นส่วนที่ทำให้คนแตกต่างกัน เมื่อเราต้องปลูกถ่ายอวัยวะ เราจะต้องดูตรงนี้ ถ้าเราต้องส่งต่ออวัยวะที่มี HLA ที่แตกต่างกัน ร่างกายของอีกคนก็อาจจะต่อต้านอวัยวะนั้นได้
แต่เป็นสิ่งที่ดีสำหรับโรคติดเชื้อต่างๆ คนเรามี HLA หลักๆ อยู่ 6 ชนิด (ยังมีชนิดอื่นๆอีก) ได้แก่ HLA-A, -B, -C, -DP, -DQ และ -DR แต่ละตัวมี 2 ตำแหน่ง มาจากคุณพ่อ 1 ตำแหน่ง และคุณแม่ 1 ตำแหน่ง แต่ละตำแหน่งก็จะมีความแตกต่างในแต่ละคนด้วย ดังนั้นคนเราจะมี HLA ทั้งหมด 12 ชนิด ตามเซลส์ต่างๆเวลาแตกต่างกันยิ่งมีความหลากหลายเท่าไหร่ ยิ่งจัดการกับสิ่งแปลกปลอมได้ดีเท่านั้น คนเรามีความแตกต่างของพวกนี้เล็กๆน้อยๆเป็นหมื่น แต่ละตำแหน่งก็ไม่เหมือนกัน
สมมติเซลส์เราติดเชื้อยู่ข้างใน ชิ้นส่วนไวรัสหลุดลอดมาถึงผิวเซลส์ แล้วจะโดน HLA จับไว้แล้วนำเสนอให้เซลส์ภูมิคุ้มกันได้เห็น เมื่อเห็นว่าเป็นสิ่งแปลกปลอม เราจะทำลายเซลส์นั้นทิ้งทันที ทำให้ไวรัสไม่สามารถแพร่พันธุ์ไปติดเซลส์ข้างเคียงเราได้ สิ่งนี้เป็นสิ่งที่สำคัญมากสำหรับภูมิคุ้มกันระดับเซลส์
ส่วนสาเหตุที่วัคซีนสมัยก่อนยังได้ผลดีอยู่เนื่องจากว่า จะมีส่วนหนึ่งของเชื้อเรียกว่า เอพิโทป (epitope หรือ antigenic determinant) เป็นจุดเล็กๆของตัวเชื้อที่ T cell ของเราจำได้ว่าเป็นสิ่งแปลกปลอม ซึ่งมีเป็นร้อยๆจุด วัคซีนกระตุ้น T cell ของเราโดยทำให้เห็นจุดเหล่านี้ได้ง่าย พอเห็นแล้วก็สามารถจัดการได้เลย (สามารถอ่านงานวิจัยแนบในลิงค์ใต้คลิป) งานวิจัยนี้จะทำสำหรับทุกสายพันธุ์ พบว่าคนที่ติดสายพันธุ์ดั้งเดิม(อู่ฮั่น)สามารถมี T cell ที่สามารถจัดการกับไวรัสสายพันธุ์ใหม่ได้ และวัคซีนก็สามารถจัดการได้เช่นกันแม้ว่าวัคซีนจะทำมาจากสายพันธุ์ดั้งเดิม (อู่ฮั่น) ก็ตาม และสามารถจัดการได้ดีกว่า antibody (กลุ่ม B cell) ที่เราชอบไปตรวจกันเสียอีก
สำหรับสายพันธุ์ omicron เขานำเลือดของคนที่ติดโควิดมาก่อน แล้วนำ T cell มาตรวจดูส่วนต่างๆพบว่าสามารถจับกับส่วนต่างๆของไวรัสได้ 52 ตำแหน่ง แล้วพบว่า omicron เปลี่ยนไปแค่ 1 ตำแหน่งเท่านั้น แสดงว่า T cell ยังสามารถจับกับส่วนต่างๆของไวรัสได้อีก 51 ตำแหน่ง (สามารถอ่านงานวิจัยแนบในลิงค์ใต้คลิป)
ส่วนวัคซีนจะได้ผลดีหรือไม่ยังรอข้อมูลออกมาเพิ่มเติม แต่จากข้อมูลที่ผ่านมาวัคซีนก็ยังได้ผลเช่นกัน และงานวิจัยที่แนบไปพบว่า นอกจากจะกัน Coronavirus สายพันธุ์ที่มีอยู่ในปัจจุบันได้ ยังสามารถป้องกัน Coronavirus สายพันธุ์ที่เป็นหวัดธรรมดาได้เช่นกัน
มีอีกงานวิจัยหนึ่งท่ียังไม่ได้ตีพิมพ์ เป็น lab ชื่อ SETTE คุณหมอจึงยังไม่ได้นำมาลง แต่ข้อมูลเบื้องต้น เปรียบเทียบระหว่างคนที่ติดโควิดมาก่อนและคนที่ได้วัคซีน mRNA พบว่า การตอบสนองของ T cell ไม่ว่า CD4 T cell หรือ CD8 T cell สำหรับทุกสายพันธุ์ T cell ยังจดจำได้ดีอยู่ ยังสามารถจัดการได้อยู่ สำหรับ omicron อาจจะน้อยลง จาก 90% เป็น 80% ซึ่งถือว่ายังดีมากอยู่
และเมื่อเทียบระหว่างคนที่เคยติดเชื้อแล้วหายดีแล้ว T cell จะจัดการกับไวรัสได้ดีกว่าการฉีดวัคซีน แต่ถ้าเคยติดเชื้อแล้วได้รับวัคซีน ภูมิเราจะดียิ่งขึ้นไปอีกหลายเท่า
การทำงานของ T cell ก็เปรียบเหมือน เราสอนเด็กให้รู้จักสุนัขบางแก้ว (เปรียบเทียบกับ สายพันธุ์อู่ฮั่น) แต่พอเด็กไปเห็นสุนัขไซบีเรียน, อลาสกัน มาลามิวท์, บลูด็อก ( เปรียบเทียบกับ สายพันธุ์อัลฟ่า เดลต้า มิว omicron) เด็กๆก็จะรู้ว่านั่นคือสุนัข T cell เราก็เช่นกัน (สามารถอ่านงานวิจัยแนบในลิงค์ใต้คลิป)
ปัจจุบันเรายังไม่มีข้อมูลว่า omicron อันตรายขึ้นมั้ย แต่จากข้อมูลจากอดีตเราจะรู้อยู่แล้วว่า อะไรที่แพร่ไปได้เร็วและมีความรุนแรงมากจะไม่น่ากลัว เพราะพอเป็นแล้วมีอาการรุนแรง มักไม่ค่อยได้แพร่เชื้อคนไข้ก็เสียชีวิตไปก่อน คล้ายๆอีโบล่า คนติดแล้วอาการรุนแรงก็จะเสียชีวิตอยู่ตรงนั้น คุณหมอจึงคิดว่า omicron น่าจะอาการน้อยจึงทำให้แพร่กระจายได้เร็วข
วิธีในการป้องกันตัวเอง ใส่หน้ากาก ล้างมือ เว้นระยะห่าง และฉีดวัคซีน ยังเป็นวิธีที่ได้ผลดีอยู่ ส่วนการรักษาในปัจจุบัน เช่น การใช้ยา monoclonal antibody, Remdesivir ยังได้ผลดีอยู่
▪ สรุปเนื้อหาในคลิปโดย:
Pattaraporn Sovarattanaphong & The ATK Gang
▪ ที่มา:
[Doctor Tany]: https://youtu.be/1KprJ61mraA
Tany Thaniyavarn, MD
▪เอกสารนี้เป็นการสรุปความที่ได้จากการฟังการบรรยาย มีวัตถุประสงค์ในการจัดทำขึ้นเพื่อเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของผู้ที่บกพร่องทางการได้ยิน และผู้ที่รักในการอ่านเท่านั้น ไม่สามารถนำไปใช้อ้างอิงเป็นหลักฐานทางวิชาการได้ และห้ามนำไปทำซ้ำ ดัดแปลง บางส่วนหรือทั้งหมด และห้ามนำไปเผยแพร่ต่อสาธารณชน นอกจากจะได้รับอนุญาตจากผู้ผลิตคลิปเป็นลายลักษณ์อักษรแล้วเท่านั้น
▪ท่านสามารถรับชมการบรรยายจากคลิปเสียงต้นฉบับได้ กรุณากดที่ลิงก์ ตรงหัวข้อ "ที่มา" ด้านบนค่ะ
คณะผู้จัดทำ
